Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή φέρνουν στο προσκήνιο τον GSI
H γεοπολιτική αρχιτεκτονική που αναδύεται μετά τις τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή φαίνεται ότι δίνει το “φιλί της ζωής” στο πρότζεκτ για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας (Κρήτη)-Κύπρου- Ισραήλ, του καλωδίου Great Sea Interconnector (GSI), ένα έργο που έχει μείνει “παγωμένο” μετά ις τριβές Αθήνας- Λευκωσίας αλλά και τις παρεμβάσεις της Τουρκίας.
Χθες, ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου και ο Κύπριος ομόλογος του Μιχαήλ Δαμιανός έστειλαν κοινή επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), με την οποία ζητούν από την ΕΤΕπ χρηματοδότηση του έργου GSI, κατόπιν μελέτης δέουσας επιμέλειας (due diligence).
Πρόκειται για μία κίνηση που έρχεται σε συνέχεια των πρόσφατων δηλώσεων του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του προέδρου της Κύπρου
Νίκου Χριστοδουλίδη για την επικαιροποίηση των οικονομοτεχνικών παραμέτρων του έργου αλλά και λίγες ημέρες πριν την έλευση του προέδρου της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν στην Αθήνα.
Υπενθυμίζεται, ότι η γαλλική εταιρία Nexans έχει αναλάβει από τον ΑΔΜΗΕ, που προωθεί το έργο, την κατασκευή του καλωδίου Κρήτης- Κύπρου, έναντι τιμήματος 1,4 δισ. Ευρώ. Μάλιστα η κατασκευή του καλωδίου είχε ξεκινήσει, αρχικές προκαταβολές έχουν καταβληθεί όμως το έργο…. έμεινε στη μέση, όταν πάγωσαν οι διαδικασίες το 2025.
Ο πόλεμος στο Ιράν και τα νέα δεδομένα που δημιούργησε για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού υπογράμμισε την ανάγκη να σπάσει η ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου, η οποία εξαρτά σχεδόν το σύνολο της συμβατικής της ηλεκτροπαραγωγής από το πετρέλαιο.
Στην χθεσινή τους επιστολή , οι δύο Υπουργοί διαβεβαιώνουν ότι τα δύο Κράτη Μέλη έχουν συμπεριλάβει το GSI στα Εθνικά τους Σχέδια για την Ενέργεια και το Κλίμα, υπογραμμίζοντας ότι τον Σεπτέμβριο του 2024 Αθήνα και Λευκωσία υπέγραψαν Μνημόνιο Κατανόησης σχετικά με την περαιτέρω πορεία του έργου. Υπογραμμίζουν ότι η εμπλοκή της ΕΤΕπ στην παρούσα φάση είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς θα μπορούσε να δώσει ιδιαίτερα χρήσιμες εκτιμήσεις σχετικά με τις επιπτώσεις της διασύνδεσης στη δυναμική της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και στην εν γένει λειτουργία του συστήματος, εφόσον βέβαια η Τράπεζα κρίνει ότι το έργο είναι βιώσιμο.
Στην κοινή επιστολή τονίζεται επίσης ότι, καθοριστικής σημασίας είναι να διασφαλιστεί η συνέπεια με τα πλέον πρόσφατα Εθνικά Σχέδια για την Ενέργεια και το Κλίμα, το Δεκαετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης Δικτύου του ENTSO-E, καθώς και τους στόχους της ενεργειακής και κλιματικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πάντως η ΕΤΕπ είχε απορρίψει στο παρελθόν τη χρηματοδότηση του έργου.
Κυπριακές πηγές εκτιμούν ότι η κοινή επιστολή Αθήνας- Λευκωσίας προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, που έχει εμπειρία στην αξιολόγηση και χρηματοδότηση μεγάλων ενεργειακών υποδομών, αλλά και προηγούμενη εμπλοκή και εξοικείωση με το έργο, σηματοδοτεί ουσιαστικό βήμα για την προώθησή του.
Το συνολικό κόστος του GSI πλησιάζει τα 2 δισ. Ευρώ, ενώ έχει εξασφαλίσει επιχορήγηση από την ΕΕ ύψους 658 εκατ. Ευρώ.
Εν τω μεταξύ, ο φορέας των Ευρωπαίων Διαχειριστών Ηλεκτρικής Ενέργειας
(ENTSO-E) απέρριψε το αίτημα της τουρκικής πλευράς για την την ηλεκτρική διασύνδεση της Τουρκίας με τα Κατεχόμενα, επισημαίνοντας ότι το μοναδικό εγκεκριμένο έργο διασύνδεσης της Κυπριακής Δημοκρατίας με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα είναι ο Great Sea Interconnector. Ο ευρωπαϊκός φορέας μάλιστα, ανέφερε ότι κανένα έργο δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς τη συγκατάθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Στην προηγούμενη φάση τα έργα για την πόντιση του καλωδίου σταμάτησαν όταν όταν τουρκικά πολεμικά πλοία εμφανίστηκαν στη θαλάσσια περιοχή έξω από την Κάσο. Παράλληλα υπήρξαν τριβές μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας τόσο για το κόστος του έργου όσο και για τον επιμερισμό του, αλλά και αντιδράσεις από τοπικούς παράγοντες στην Κύπρο που αντιτίθενται στην ηλεκτρική διασύνδεση.
΄Τελικά, ο Έλληνας πρωθυπουργός και ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας έλαβαν την απόφαση για τη διενέργεια νέας μελέτης βιωσιμότητας της ηλεκτρικής διασύνδεσης στη συνάντηση που είχαν στην Αθήνα τον περασμένο Νοέμβριο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σε μια από τις επισκέψεις του στη Ουάσιγκτον, τον περασμένο χρόνο, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου είχε μιλήσει για ένα έργο που ίσως να έπρεπε να επανασχεδιαστεί με νέους επενδυτές και νέο σχήμα. .
Οι επόμενες κινήσεις είναι εκείνες που δείξουν το αν και πώς θα προχωρήσει ο GSI αλλά και την ευρωπαϊκή απάντηση σε ενδεχόμενες νές τουρκικές προκλήσεις.
