Προκλήσεις και ευκαιρίες από τα 15λεπτα προϊόντα που έρχονται στην αγορά την 1η Οκτωβρίου
Νέες προκλήσεις αλλά και νέες ευκαιρίες φέρνει η εισαγωγή της διαπραγμάτευσης των 15λεπτων προϊόντων ηλεκτρικής ενέργειας στις τρεις ενεργεικές αγορές, την Προημερήσια , την Ενδοημερήσια και την Αγορά Εξισορρόπησης, μίας μεταρρύθμισης που ξεκινά ταυτόχρονα σε όλες τα χρηματιστήρια της Ευρώπης από μεθαύριο, Τετάρτη 1η Οκτωβρίου, με την ενεργοποίηση τους για την Αγορά Επόμενης Ημέρας (DAM) να γίνεται αύριο 30 Σεπτεμβρίου.
Πρόκειται για μία σημαντική αλλαγή, που πραγματοποιείται μάλιστα σε μία ανοδιή περίοδο για τις τιμές χονδρικής, καθώς η μέση τιμή σήμερα στην εγχώρια αγορά εκτινάσσεται στα 141,58 ευρώ/MWh (+34,51%), με την άνοδο να έχει ξεκινήσει από την Κυριακή, όταν η μέση τιμή αυξήθηκε κατά 16,56% στα 105,25 ευρώ/MWh.
Tα 15λεπτα προϊόντα φέρνουν τις συναλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας στα ενεργειακά Χρηματιστήρια πολύ πιο κοντά στον πραγματικό χρόνο διευκολύνοντας την ενσωμάτωση της ενέργειας από ΑΠΕ στο σύστημα. Μάλιστα αποτελούν την τελική φάση υιοθέτησης των κανόνων του Target Model στην ελληνική και την ευρωπαϊκή αγορά. Αρχικώς, τα 15 λεπτά ή υποωριαία προϊόντα, όπως ονομάζονται, επρόκειτο να ενεργοποιηθούν τον Ιούνιο, αλλά κρίθηκε ότι δεν είχαν ολοκληρωθεί όλες οι αναγκαίες προετοιμασίες και έτσι η εφαρμογή τους αναβλήθηκε για τον Οκτώβριο.
Τα 15λεπτα προϊόντα αποτελούν τη χρηματιστηριακή “απάντηση” στην επιδίωξη της ΕΕ να αυξήσει τη διείσδυση των ΑΠΕ στα ηλεκτρικά συστήματα, μία αύξηση που αναδιαμορφώνει το ενεργειακό τοπίο, με την ταχέως μεταβαλλόμενη παραγωγή και ζήτηση, ιδιαίτερα όσο προχωρά ο εξηλεκτρισμός της οικονομίας. Για να αντικατοπτρίσει αυτές τις αλλαγές, η ευρωπαϊκή αγορά Επόμενης Ημέρας “σπάει” τα χρονικά διαστήματα τιμών, από τη μία ώρα σε 15 λεπτά. Μέχρι τώρα, οι αγορές εκκαθαρίζονταν σε ωριαία διαστήματα – μία τιμή για κάθε 24ωρο. Στο εξής θα έχουμε διαστήματα 15 λεπτών και 96 διαστήματα τιμών ανά ημέρα.
Οι ωριαίες τιμές εξομαλύναν τις διαφορές ανάμεσα στη μέγιστη και την ελάχιστη τιμή .Με τις 15λεπτες συναλλαγές αναμένεται μεγαλύτερη διακύμανση τιμών. Οι αυξομειώσεις το πρωί και το βράδυ, όπως αναφέρουν αναλυτές, θα γίνουν μεγαλύτερες, ειδικά κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Για παράδειγμα, το τελευταίο τέταρτο (15λεπτο) σε κάποιες πρωινές συναλλαγές μπορεί να δει φθηνότερες τιμές όταν εισάγεται μαζικά στο σύστημα η ηλιακή ενέργεια και το αντίθετο το βράδυ, να έχουμε μεγαλύτερη αύξηση τιμής το 15λεπτο κατά το οποίο η ηλιακή ενέργεια σβήνει.
Οι πιο συχνές και έντονες μεταβολές τιμών κατά τη διάρκεια της ημέρας μπορεί να δώσουν ώθηση σε ευέλικτες μονάδες, όπως οι μπαταρίες. Οι πρόσθετες διακυμάνσεις τιμών φέρνουν νέες ευκαιρίες για συναλλαγές, για φόρτιση της μπαταρίας όταν οι τιμές είναι χαμηλές και εκφόρτιση όταν οι τιμές κορυφώνονται, πράγμα που αυξάνει τις δυνατότητες για υψηλότερα έσοδα για τις μονάδες αποθήκευσης.
Από μελέτες αναλυτών προκύπτει ότι, αν ίσχυαν τα 15λεπτα προϊόντα στο διάστημα μεταξύ Σεπτεμβρίου 2024 και Σεπτεμβρίου 2025, τότε τα spreads, δηλαδή η απόκλιση μεταξύ μέγιστης και ελάχιστης τιμής, θα ήταν μεγαλύτερη στο 96% των περιπτώσεων. Το μέγιστο spread στην αγορά των 15 λεπτών ήταν 1.335 ευρώ/MWh, σε σύγκριση με 829 ευρώ/MWh στην ωριαία αγορά.
Οι ευέλικτοι καταναλωτές που μπορούν να προσαρμόσουν τη χρήση τους στις φθηνότερες περιόδους 15 λεπτών θα έχουν περισσότερους τρόπους να επωφεληθούν από τη δυναμική τιμολόγηση και να μειώσουν τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.
Παράλληλα όμως δημιουργούνται νέες προκλήσεις, όπως για παράδειγμα με τις εντολές μπλοκ στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας: Oρισμένοι συμμετέχοντες πρέπει να αγοράζουν ή να πουλάνε ηλεκτρική ενέργεια σε μεγαλύτερα μπλοκ, που δεν ταιριάζουν πάντα στα νέα, πιο μικρά διαστήματα συναλλαγών των 15 λεπτών.
Καθώς η αγορά μετατοπίζεται στα μικρότερα χρονικά διαστήματα, η διαχείριση των εντολών μπλοκ γίνεται πιο περίπλοκη. Αυτό αυξάνει τις πιθανότητες για την εμφάνιση του φαινομένου «παράδοξα απορριφθέντων προσφορών», δηλαδή καταστάσεις όπου ένας συμμετέχων στην αγορά θα έπρεπε, θεωρητικά, να είναι σε θέση να αγοράσει ή να πουλήσει με βάση την τιμή και τον διαθέσιμο προϋπολογισμό του, αλλά η δομή της εντολής μπλοκ δεν ταιριάζει με την εκκαθάριση της αγοράς και επομένως η εντολή απορρίπτεται. Αναλυτές εκτιμούν ότι καθώς οι συναλλαγές 15 λεπτών γίνονται ο κανόνας, η διαχείριση των εντολών μπλοκ και η αποφυγή αυτών των παράδοξων απορρίψεων θα αποτελεί μια αυξανόμενη πρόκληση.
‘Αλλά πιθανά προβλήματα που μπορεί να προκύψουν είναι :
. Αυξημένη μεταβλητότητα: Τα μικρότερα χρονικά διαστήματα μπορούν να οδηγήσουν σε πιο έντονες και συχνότερες διακυμάνσεις τιμών, δημιουργώντας ένα λιγότερο προβλέψιμο περιβάλλον αγοράς.
. Μεγαλύτερος κίνδυνος αιχμών τιμών: Τα 15λεπτα προϊόντα μπορεί να ενισχύσουν τις ξαφνικές αλλαγές στη ζήτηση ή την προσφορά, οδηγώντας σε πιο ακραία γεγονότα τιμών, ειδικά κατά τη διάρκεια απρόβλεπτων διακοπών ή απότομων εναλλαγών στην παραγωγή των ΑΠΕ.
. Πολυπλοκότητα της αγοράς: Με συχνότερες περιόδους εκκαθάρισης, οι συμμετέχοντες στην αγορά, ιδίως οι μικρότεροι παίκτες, ενδέχεται να δυσκολευτούν να διαχειριστούν τον κίνδυνο και τις στρατηγικές υποβολής προσφορών
Οι συμμετέχοντες στην αγορά θα πρέπει να προσαρμοστούν, επενδύοντας σε καλύτερα εργαλεία πρόβλεψης, ανάλυσης σε πραγματικό χρόνο και διαχείρισης κινδύνου. Η μετάβαση στα 15λεπτα προϊόντα θα επηρεάσει όλες τις αγορές. Αρχικά, ο περιορισμός του χρονικού διαστήματος θα πρέπει να μειώσει τις διορθώσεις στην Ενδοημέσια και στην Αγορά Εξισορρόπησης, που διαχειρίζεται ο ΑΔΜΗΕ. Όμως, οι συμμετέχοντες με σύνθετες θέσεις – όπως οι εντολές μπλοκ – ενδέχεται να δουν περισσότερες διορθώσεις στην ενδοημερήσια αγορά.
Στο νέο καθεστώς, παραγωγοί, traders αλλά και καταναλωτές θα πρέπει να είναι έτοιμοι για πιο έξυπνες προσφορές με στρατηγική και ευελιξία για να αντιμετωπίσουν και να διαχειριτούν καλύτερη τη μεγάλη μεταβλητότητα.
