SEE Energy Outlook 2025/2026: Οι ενεργειακές, οικονομικές και γεωπολιτικές τάσεις σε 16 χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης
Τη μελέτη «SEE Energy Outlook 2025/2026» του Ινστιτούτο Ενέργειας ΝΑ Ευρώπης (ΙΕΝΕ), η οποία αποτυπώνει τις βασικές ενεργειακές, οικονομικές και γεωπολιτικές τάσεις σε 16 χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, παρουσίασε ο Κώστας Σταμπολής, Πρόεδρος και Εκτελεστικός Διευθυντής του ΙΕΝΕ, στο Athens Energy Summit, στο πλαίσιο ειδικής συνεδρίας με τίτλο «Energy and Diplomacy Challenges in SE Europe».
Όπως ανέφερε ο κ. Σταμπολής, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σύγκλιση στις οικονομίες των χωρών της περιοχής, τόσο σε όρους ανάπτυξης όσο και σε επίπεδο επενδύσεων, γεγονός που αντικατοπτρίζεται και στις ενεργειακές τους επιλογές.
Στο ενεργειακό μείγμα των 16 χωρών καταγράφεται αύξηση της συμμετοχής των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και της πυρηνικής ενέργειας, αλλά και του πετρελαίου. Εφόσον εξαιρεθεί η Τουρκία – η οποία αντιπροσωπεύει περίπου το 50% της συνολικής ζήτησης κατανάλωσης και των ενεργειακών επενδύσεων στην περιοχή – η συμμετοχή των ορυκτών καυσίμων εμφανίζεται μειωμένη. Ωστόσο, η συνολική κατανάλωση πετρελαίου αυξάνεται, κυρίως λόγω της ανόδου του ΑΕΠ και της αύξησης του αριθμού των αυτοκινήτων.
Παρά τις διαφοροποιήσεις, όλες οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Χώρες όπως η Σερβία, η Βόρεια Μακεδονία και η Κροατία εμφανίζουν ιδιαίτερα υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, ενώ η Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, έχει προχωρήσει περισσότερο από τις υπόλοιπες χώρες της περιοχής στην κατεύθυνση της απανθρακοποίησης. Την ίδια στιγμή, το Κόσοβο, η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία συνεχίζουν να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στον λιγνίτη, ενώ η Τουρκία παραμένει μεγάλος καταναλωτής ορυκτών καυσίμων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη σταθερή αύξηση της διείσδυσης των ΑΠΕ την τελευταία δεκαετία σε όλες τις χώρες της περιοχής, εξέλιξη που, όπως σημειώθηκε, συνοδεύεται από την ανάγκη ενίσχυσης των δικτύων, της αποθήκευσης ενέργειας και της περιφερειακής διασυνδεσιμότητας. Στο πλαίσιο αυτό, αναδείχθηκε ο καθοριστικός ρόλος του Αζερμπαϊτζάν στη διαφοροποίηση της προμήθειας φυσικού αερίου, αλλά και η συμμετοχή του Καζακστάν στις ενεργειακές ροές της περιοχής, χάρη στα μεγάλα αποθέματα πετρελαίου.
Ο κ. Σταμπολής υπογράμμισε την ανάγκη διασφάλισης μακροπρόθεσμων συμφωνιών, σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον που κινείται προς τη σταδιακή εξάλειψη του φυσικού αερίου. Παράλληλα, έκανε αναφορά στο σχέδιο του ΑΔΜΗΕ για εξαγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από την Ελλάδα προς την Κεντρική Ευρώπη μέσω του Green Aegean Interconnector, ως ένα έργο με ισχυρό περιφερειακό αποτύπωμα.
Πρέσβης Τουρκίας για Κάθετο Διάδρομο: «Οι εναλλακτικοί διάδρομοι μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά»
Στη συζήτηση που ακολούθησε, με τη συμμετοχή πρέσβεων χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ο κ. Σταμπολής ανακοίνωσε ότι η μελέτη θα παρουσιαστεί επίσημα την επόμενη εβδομάδα, δίνοντας το έναυσμα για έναν ευρύτερο διάλογο γύρω από τις προκλήσεις της ενέργειας και της διπλωματίας στην περιοχή.
Ο Αντρέι Ποπόφ, Πρέσβης της Μολδαβίας, έστειλε το μήνυμα ότι «πρέπει να μάθουμε την κουλτούρα της συνεργασίας και να την θέσουμε υπεράνω των πρόσκαιρων κερδών», αναφερόμενος στον Κάθετο Διάδρομο. Όπως είπε, η συνεργασία αποτελεί τη λέξη-κλειδί για τη σταθερότητα και την ασφάλεια στην περιοχή, επισημαίνοντας ότι και ο Έλληνας υπουργός Ενέργειας έχει τονίσει επανειλημμένα την ανάγκη ενίσχυσης της περιφερειακής συνεννόησης.
Όπως τόνισε, το επόμενο βήμα είναι να βρεθεί ο τρόπος ώστε «αυτή η μοναδική επιχείρηση (του Κάθετου Διαδρόμου) να δουλέψει» και να μεταφερθεί αέριο από την Ελλάδα έως τη Μολδαβία και την Ουκρανία, αξιοποιώντας και τις τεράστιες υπόγειες δυνατότητες αποθήκευσης φυσικού αερίου που διαθέτει η Ουκρανία.
Η Μολδαβία, όπως ανέφερε, δεν εξαρτάται πλέον από το ρωσικό αέριο. «Αγοράζουμε όλες μας τις προμήθειες από την Ευρώπη και συγκεκριμένα και από την Ελλάδα», σημείωσε, υπενθυμίζοντας ότι η χώρα του ήταν η πρώτη που χρησιμοποίησε τον αγωγό Ελλάδας–Βουλγαρίας (GSI) και η πρώτη που αγόρασε φυσικό αέριο από το FSRU της Αλεξανδρούπολης.
Το ενδιαφέρον της Βουλγαρίας για συμμετοχή στο επόμενο FSRU που κατασκευάζεται στην Ελλάδα εξέφρασε ο Βαλεντίν Ποριάζοφ, Πρέσβης της Βουλγαρίας. «Θα μας ενδιέφερε να μετέχουμε και στην κατασκευή του δεύτερου FSRU που ετοιμάζει η εταιρεία (Gastrade) που λειτουργεί ήδη το FSRU της Αλεξανδρούπολης και στο οποίο έχουμε 20% συμμετοχή», σημείωσε.
Όπως τόνισε, το ζήτημα της ενέργειας πρέπει να αντιμετωπίζεται με ρεαλισμό, σεβόμενο τις βασικές ευρωπαϊκές αξίες, καθώς οι μακροπρόθεσμες εκτιμήσεις είναι ιδιαίτερα δύσκολες στο σημερινό περιβάλλον. Υπογράμμισε ότι η Βουλγαρία είναι ίσως η μοναδική χώρα που εργάζεται σήμερα ενεργά στον Κάθετο Διάδρομο, με ανάπτυξη υποδομών τόσο στα σύνορα με την Ελλάδα όσο και στα σύνορα με τη Ρουμανία, με στόχο τον διπλασιασμό της χωρητικότητας ώστε να μπορούν να την αξιοποιούν και οι γειτονικές χώρες.
Παράλληλα, επεσήμανε ότι τα ηλεκτρικά δίκτυα Ελλάδας–Βουλγαρίας βρίσκονται σε εξαιρετική κατάσταση, με καθημερινές ανταλλαγές ενέργειας, ενώ σημείωσε ότι η χώρα του έχει μηδενίσει την εξάρτησή της από το ρωσικό αέριο, ευχαριστώντας το Αζερμπαϊτζάν, την Ελλάδα και τις υπόλοιπες χώρες της περιοχής για την αλληλεγγύη που επέδειξαν.
Από την πλευρά του, ο Τσαγατάι Ερτζιγές, Πρέσβης της Τουρκίας, δήλωσε ότι «η Τουρκία θα παραμείνει βασικός παίκτης στην περιοχή», ενώ, αναφερόμενος στον Κάθετο Διάδρομο τόνισε ότι «οι εναλλακτικοί διάδρομοι μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά». Υπογράμμισε την ανάγκη εμβάθυνσης της συνεργασίας σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο, σημειώνοντας ότι η Τουρκία μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο χάρη στη γεωγραφική της θέση και στις υποδομές της.
Όπως τόνισε, η χώρα λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ Καυκάσου, Μέσης Ανατολής και Ασίας προς την Ευρώπη, λαμβάνει φυσικό αέριο από 22 διαφορετικές χώρες και διαθέτει το μεγαλύτερο δίκτυο υποδοχής LNG στην περιοχή, με πέντε μονάδες (τρεις FSRU και δύο onshore). Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η Τουρκία δεν είναι πλέον απλώς χώρα διέλευσης, αλλά εξελίσσεται σε σημαντικό παραγωγό πετρελαίου και φυσικού αερίου μετά τις πρόσφατες ανακαλύψεις στη Μαύρη Θάλασσα.
Την ανάγκη για μακροπρόθεσμα συμβόλαια ανέδειξε ο Αρίφ Μαμμάντοφ, Πρέσβης του Αζερμπαϊτζάν, υπογραμμίζοντας ότι «χρειάζονται μακροπρόθεσμα συμβόλαια, κάτι που δεν έχουμε και αυτό δυσχεραίνει τις επενδύσεις για την επέκταση των αγωγών». Όπως σημείωσε, «η Ευρώπη δίνει τώρα έμφαση στα short term συμβόλαια», γεγονός που προσφέρει ευελιξία αλλά αυξάνει την ευαλωτότητα και την έκθεση σε αυξήσεις τιμών. Τόνισε ότι το Αζερμπαϊτζάν είναι αξιόπιστος προμηθευτής ενέργειας για την Ευρώπη, με τη συνεργασία του με την ΕΕ να έχει λάβει θεσμική μορφή και να καλύπτει, πέρα από το φυσικό αέριο, τις ΑΠΕ, την επέκταση αγωγών και δικτύων. Όπως είπε, το φυσικό αέριο της χώρας φτάνει πλέον έως τη Γερμανία και την Αυστρία, προσφέροντας πραγματική διαφοροποίηση πηγών.
Ο Τιμούρ Σουλτανγκοζίν, Πρέσβης του Καζακστάν, υπογράμμισε ότι η χώρα του αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς πετρελαίου προς την Ευρωπαϊκή Ένωση και έναν διαχρονικά αξιόπιστο και προβλέψιμο εταίρο για την Ευρώπη. Όπως ανέφερε, το Καζακστάν έχει διαδραματίσει ενεργό ρόλο σε έργα συνδεσιμότητας μέσω αγωγών και άλλων μέσων μεταφοράς, στηρίζοντας έμπρακτα τη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών.
Παράλληλα, εξέφρασε έντονο προβληματισμό για τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές στη Μαύρη Θάλασσα, επισημαίνοντας ότι τέτοιες ενέργειες θα επηρεάσουν άμεσα και τους Ευρωπαίους καταναλωτές. Όπως τόνισε, το Καζακστάν είναι έτοιμο να συνεργαστεί στενά με την Ευρωπαϊκή Ένωση για την αναζήτηση νομικών μέσων που θα συμβάλουν στην αντιμετώπιση αυτών των απειλών και στη διασφάλιση της ενεργειακής ασφάλειας.
